Wspólnoty Gruntowe

www.wspolnotygruntowe.pl

Strefa e-learningu

Aktem prawnym regulującym problematykę wspólnot gruntowych jest ustawa z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych. Ustawa nie zawiera definicji sensu stricto wspólnoty gruntowej, tylko w sposób taksatywny wylicza nieruchomości traktowane przez ustawodawcę jako wspólnoty. Wspólnoty gruntowe z mocy prawa tworzą wymienione w ustawie (w art. 1 ust. 1 pkt 1–7) nieruchomości rolne, leśne i obszary wodne:

 

  • nadane w wyniku uwłaszczenia włościan i mieszczan-rolników na wspólną własność, we wspólne posiadanie lub do wspólnego użytkowania ogółowi, pewnej grupie lub niektórym mieszkańcom jednej albo kilku wsi;
  • wydzielone tytułem wynagrodzenia za zniesione służebności, wynikające z urządzenia ziemskiego włościan i mieszczan-rolników, na wspólną własność, we wspólne posiadanie lub do wspólnego użytkowania gminie, miejscowości albo ogółowi uprawnionych do wykonywania służebności;
  • powstałe w wyniku podziału pomiędzy zespoły mieszkańców poszczególnych wsi gruntów, które nadane zostały przy uwłaszczeniu włościan i mieszczan rolników mieszkańcom kilku wsi na wspólną własność, we wspólne posiadanie lub do wspólnego użytkowania;
  • użytkowane wspólnie przez mieszkańców dawnych okolic i zaścianków oraz należące do wspólnot urbarialnych i spółek szałaśniczych;
  • otrzymane przez grupę mieszkańców jednej lub kilku wsi na wspólną własność i do wspólnego użytkowania w drodze przywilejów i darowizn bądź nabyte w takim celu;
  • zapisane w księgach wieczystych (gruntowych) jako własność gminy (gromady), jeżeli w księgach tych istnieje wpis o uprawnieniu określonych grup mieszkańców gminy (gromady) do wieczystego użytkowania i pobierania pożytków z tych nieruchomości;
  • stanowiące dobro gromadzkie (gminne), będące we wspólnym użytkowaniu na terenach województw rzeszowskiego, krakowskiego oraz powiatu cieszyńskiego województwa katowickiego.

 

W ustawie o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych z 1963 r. przyjęto odwrotne rozwiązania niż to miało miejsce w okresie międzywojennym. Zgodnie z art. 5 ustawy podział wspólnoty gruntowej stał się niedopuszczalny. Konsekwencją zakazu podziału wspólnoty gruntowej jest wyłączenie zastosowania wobec niej przepisów prawa cywilnego o zniesienie współwłasności.

 

W większości przypadków prawo do wspólnoty było związane z faktem posiadania gospodarstwa (powyżej 1 ha) oraz użytkowania wspólnoty. Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy uprawnienia do udziałów we wspólnocie gruntowej mają osoby fizyczne lub osoby prawne posiadające gospodarstwo rolne, jeżeli w ciągu ostatniego roku przed dniem wejścia w życie ustawy faktycznie korzystały z tej wspólnoty. Jeżeli natomiast w skład wspólnoty wchodziły lasy, grunty leśne lub nieużytki przeznaczone do zalesienia, to uprawnionymi do udziału we wspólnocie były osoby fizyczne zamieszkujące na terenie miejscowości albo osoby zamieszkujące na terenie innej miejscowości, a prowadzące gospodarstwo rolne, chyba że w okresie 5 lat przed wejściem w życie ustawy faktycznie ze wspólnoty nie korzystały. Nie stanowi jednak podstawy do utraty uprawnień niekorzystanie ze wspólnoty w terminach wymienionych, jeżeli owo niekorzystanie było spowodowane klęską żywiołową, wypadkiem losowym lub innymi szczególnymi względami.

 

Ułamkowy udział poszczególnych podmiotów we wspólnocie gruntowej wynika z decyzji administracyjnej właściwego organu – obecnie starosty. Projekt wykazu uprawnionych i wielkości udziałów we wspólnocie gruntowej sporządza właściwy wójt (burmistrz, prezydent miasta).

 

Udziałowcy mają ograniczone prawo do prowadzenia spraw wspólnoty.

 

Zgodnie z art. 22 ustawy to spółka jest uprawniona do wznoszenia i utrzymywania na wspólnocie gruntowej urządzeń potrzebnych dla osiągnięcia celów spółki. Jak wynika z powyższego, uczestnicy wspólnoty jako osoby fizyczne nie mają uprawnień do występowania w imieniu wspólnoty. Mogą to uczynić jedynie poprzez spółkę, która jako osoba prawna może występować w imieniu uczestników wspólnoty.

 

Rozporządzanie udziałami we wspólnocie.

 

Udział we wspólnocie może być zbywany odrębnie, to jest bez posiadanego gospodarstwa, lub też łącznie z posiadanym gospodarstwem. Na podstawie art. 27 ustawy ograniczono swobodę obrotu udziałami we wspólnocie gruntowej – zbycie udziału może nastąpić tylko na rzecz innego uprawnionego lub osoby posiadającej gospodarstwo rolne we właściwej wsi – za zgodą właściwego wójta.

 

Przepisy utrudniające działalność spółek wspólnot gruntowych.

 

Teoretycznie, skoro sprawy związane z ustaleniem wykazu nieruchomości wchodzących w skład wspólnoty oraz wykazu osób uprawnionych przeszły do gminy (ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw; Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), to w jej siedzibie powinny znajdować się niezbędne dane o wspólnocie. Obszar wspólnoty gruntowej i wykaz osób uprawnionych podlegał wpisowi do ewidencji gruntów w starostwie powiatowym (ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej; Dz. U. Nr 106, poz. 668 ze zm. – w związku z reformą ustrojową państwa). Brak przepływu informacji z powiatu do gminy w tym zakresie powoduje spore komplikacje.

 

Teoretycznie, skoro sprawy związane z ustaleniem wykazu nieruchomości wchodzących w skład wspólnoty oraz wykazu osób uprawnionych przeszły do gminy (ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji określonych w ustawach szczególnych pomiędzy organy gminy a organy administracji rządowej oraz o zmianie niektórych ustaw; Dz. U. Nr 34, poz. 198 ze zm.), to w jej siedzibie powinny znajdować się niezbędne dane o wspólnocie. Obszar wspólnoty gruntowej i wykaz osób uprawnionych podlegał wpisowi do ewidencji gruntów w starostwie powiatowym (ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o zmianie niektórych ustaw określających kompetencje organów administracji publicznej; Dz. U. Nr 106, poz. 668 ze zm. – w związku z reformą ustrojową państwa). Brak przepływu informacji z powiatu do gminy w tym zakresie powoduje spore komplikacje.

 

Podsumowanie.

 

Zakaz podziału wspólnoty gruntowej jest wyłączeniem zastosowania wobec niej przepisów prawa cywilnego o zniesieniu współwłasności.

 

Kontrola czynności spółki przez wójta krępuje swobodę działania gospodarczego spółki, jako podmiotu prawa prywatnego. Ograniczenie swobody obrotu udziałami we wspólnocie gruntowej pozbawia częściowo prawa własności. Kwestie te należą do podstawowych problemów, ponieważ mieszają kategorie prawa cywilnego i administracyjnego, co rodzi ogromne komplikacje natury prawnej.


Zakaz podziału wspólnoty gruntowej wydaje się sprzeczny z konstytucyjnie chronioną istotą prawa własności. Konstytucja RP ustanawia zasadę ochrony własności i prawa dziedziczenia (art. 21 ust. 1 i 2). Ochrona ta dotyczy każdej własności, niezależnie od jego podmiotu czy przedmiotu. Przepisy ustawy o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych z 1963 r. również naruszają zasadę równości prawnej podmiotów i swobodę działalności gospodarczej (art. 22 Konstytucji RP). Wyżej wymienione kwestie nie zostały, jak dotąd, podniesione przed Trybunałem Konstytucyjnym.

 

Istotną barierą jest również niewiedza urzędników samorządowych w zakresie regulacji wspólnot gruntowych. Sprawę komplikuje ponadto fakt, iż dla wspólnot nie prowadzi się ksiąg wieczystych, które mogłyby być przydatne w ustaleniu stanu prawnego (co stwarza również komplikację przy zawieraniu umów dzierżawy oraz zbycia gruntów).

 

Dla gospodarki rynkowej własność prywatna ma zasadnicze znaczenie, gdyż jej prawidłowe funkcjonowanie decyduje o efektywności tej gospodarki.

 

Wykorzystanie zamieszczonych opracowań bez zgody autorów jest zabronione.

Rekrutacja

Aby wziąć udział w projekcie należy wypełnić formularz zgłoszeniowy wraz z oświadczeniem i przesłać go do nas za pomocą:

czytaj więcej...

 

Program POPŻ Podprogram 2017